Czy zdarzyło Ci się kiedyś napisać wiadomość mailową, po czym przez trzy minuty wpatrywać się w ekran, próbując rozstrzygnąć dylemat: ja dziękuję czy dziękuje? Jeśli tak — gratulacje! Dołączyłeś do grona językowych detektywów, którzy stają w obronie poprawności języka polskiego. A jeśli nigdy Ci się to nie przytrafiło… to może czas zacząć się troszczyć (albo przynajmniej udawać, że się troszczysz) o detale. Dziś bierzemy pod lupę jedno z najczęstszych źródeł grzecznościowej konsternacji i ortograficznych wpadek. Będzie lekko, z humorem i — jak przystało na porządny językowy poradnik — merytorycznie.
Polski język – piękny, lecz zdradliwy
W świecie, gdzie e-maile wysyłamy szybciej niż myślimy, a wiadomości na komunikatorach przypominają bardziej stenogram niż mowę pisaną, łatwo o potknięcia. Jednym z nich jest słynne „dziękuje” vs. „dziękuję”. Niby różnica niewielka. Jedna kropka nad „e” — a zmienia wszystko. Czasami nawet ton Twojej wiadomości.
I tu pada pytanie, które może doprowadzić do językowej paniki: ja dziękuję czy dziękuje? Wydaje się to drobnostką, ale ortograficzne faux pas może razić oczy bardziej niż pielęgniarka w kabaretkach na oddziale intensywnej terapii. No dobrze, może nie aż tak, ale z pewnością zaniża nasze pisarskie IQ w oczach odbiorcy.
Dlaczego jedna litera robi taką różnicę?
Sprawa jest, jak to często bywa w języku polskim, prosta i jednocześnie zawiła jak fabuła telenoweli. Poprawna forma to „dziękuję” z „ę” na końcu. To forma 1. osoby liczby pojedynczej czasu teraźniejszego czasownika „dziękować”. Mówiąc krótko: ja dziękuję — ja, osobiście, bardzo grzecznie, wyrażam wdzięczność.
Z kolei „dziękuje” to forma 3. osoby liczby pojedynczej. Czyli kto? On, ona lub ono. Przykładowo: Jan dziękuje za zaproszenie. Jeśli więc piszesz maila i kończysz go słowami „Dziękuje i pozdrawiam”, to technicznie rzecz biorąc: kim jesteś, że piszesz o sobie w trzeciej osobie? Trochę jakby mówić o sobie „Królowa rozważa wyjście z Zooma”. Imponujące, ale jednak dziwne.
Grzeczność językowa w praktyce
Formułując zakończenie wiadomości, często chcemy być uprzejmi. I bardzo słusznie! Tylko że uprzejmość w połączeniu z błędem językowym działa mniej więcej jak perfumy nalane na skarpetki. Niby coś tam pachnie, ale coś się nie zgadza.
Warto więc zapamiętać: kiedy mówimy lub piszemy o sobie, używamy formy „dziękuję”, bo to my dziękujemy. I nikt inny. Dlatego ja dziękuję czy dziękuje — odpowiedź zawsze powinna brzmieć: oczywiście, że „ja dziękuję”. Chyba że postanowisz pisać o sobie jak o celebrycie w trzeciej osobie. Wtedy każde „dziękuje” będzie Ci wybaczone — ale tylko na Instagramie.
Typowe wpadki i jak ich unikać
W życiu każdego użytkownika języka polskiego (czyli praktycznie każdego z nas) przychodzi moment, gdy trzeba coś napisać szybko, na przykład „Dziękuje za informację. Będę wdzięczny za dalsze instrukcje.” I BANG! Wpadka gotowa. Twoje „dziękuje” wylądowało w skrzynce odbiorcy przed tym, jak mózg zdążył zorganizować interwencję logiczną.
Co robić? Po pierwsze: czytaj, co piszesz. Serio. Nawet jeśli masz deadline na karku i Zooma na uszach. Po drugie: postaraj się zapamiętać to jedno „ę”, które symbolizuje, że to Ty dziękujesz. Po trzecie: jeśli masz wątpliwości, użyj innych form grzecznościowych – na przykład „Dzięki serdeczne” lub „Serdecznie dziękuję”. One rzadziej padają ofiarą literówki i wyglądają profesjonalnie jak garnitur w paski na rozmowie kwalifikacyjnej.
Wyjątki, które (prawie) nie istnieją
W języku polskim większość reguł ma wyjątki. Na szczęście tutaj jest prościej niż zwykle. Nie ma właściwie żadnych kontekstów, w których byłoby poprawnie napisać „ja dziękuje” zamiast „ja dziękuję”. Jeśli piszesz o sobie — kończysz na „ę” i już. Jeśli nadal masz wątpliwości, spoglądaj w głąb siebie… albo do słownika PWN.
Dopuszczalna forma „dziękuje” pojawia się tylko wtedy, gdy faktycznie mówimy o kimś innym. Jak w zdaniu: „Czy Kowalski dziękuje za prezent, czy już zupełnie zapomniał o manierach?”
Podsumowując, grzeczność językowa to nie tylko kwestia savoir-vivre’u, ale też ortografii. W czasach, gdy każdy może być autorem maila, posta, wiadomości czy e-booka, warto dbać o detale. Literka „ę” może być różnicą między profesjonalnym wrażeniem a wiadomością, która ląduje na liście ulubionych błędów redakcyjnych. Nie musisz być polonistą, by pisać poprawnie. Wystarczy odrobina czujności i pamiętanie, że „ja”, gdy „dziękuje”, to „dziękuję”. Proste?